Rás 1 og bænirnar

ras1.jpgRíkisútvarpið hefur ákveðið að hætta að útvarpa morgunbæn, morgunandakt og Orði kvöldsins á Rás 1 frá og með 28. ágúst næstkomandi samkvæmt fréttum fjölmiðla í vikunni. Samkvæmt dagskrárstjóra stöðvarinnar miða þessar breytingar að því að rásin sinni menningar og samfélagshlutverki sínu betur en hún hefur verið að gera. Þá eru breytingunum einnig ætlað að fella burt uppbrot í dagskránni til að gera hana þéttari og flæðið betra. Af þessu virðist leiða, skv. orðnum dagskrárstjóra, að þættirnir, morgunbæn og Orð kvöldsins sem eru hvor um sig iðulega styttri en þrjár mínútur kvölds og morgna, skuli ekki lengur heyrast í útvarpinu.

Þessi nýjasta ákvörðun er eftirtektarverð fyrir margar sakir. Í fyrsta lagi hefur verið beðið með eftirvæntingu eftir mörkun dagskrárstefnu nýráðins útvarpsstjóra og stjórnenda útvarpsins og er athyglisvert að sjónum sé strax beint að þessum dagkrárliðum sem sannanlega snúa að kristinni trú. En meðal annarra stuttra (spurning hvað flokkist sem stutt) uppbrota í dagskránni sem hljóma reglulega yfir daginn eða vikuna má nefna, fréttir/fréttayfirlit, veðurfréttir, dánarfregnir, einstaka tónlistarlög og þá er spurning hvort útvarpssagan flokkist sem stutt uppbrot á dagskrám.

Í annan stað var svipuð ákvörðun tekin fyrir fáum árum, eða árið 2007, þegar þáverandi útvarpsstjóri, Páll Magnússon tók af dagskránni Orð kvöldsins. Viðbrögð hlustenda á þeim tíma urðu til þess að innan fárra vikna var Orð kvöldsins komið aftur inn í dagskrá útvarpsins, enda ákall um þennan dagskrárlið hátt.

Í þriðja lagi er athyglisvert að dagskrárstjóri telji nýjan útvarpsþátt, sem er að sögn í pípunum, komi í stað framangreindra dagskrárliða ásamt því sem bænum verði komið fyrir á vefsíðu RÚV. Það sýnir helst til hvað dagskrárstjóri virðist ekki hafa skilning á þýðingu þeirrar þjónustu sem felst í framangreindum dagskrárliðum fyrir helsta hlustendahóp sinn. Margir þeir sem hrópuðu hæst á árinu 2007 voru eldri borgarar og má með nokkurri vissu segja að sá hópur er einn helsti hlustendahópur útvarpsrásarinnar. Þessi hópur á oft vont aðgengi að tölvum og netinu og sumir eiga jafnframt erfitt með lestur sökum versnandi sjónar. Þá er svo notalegt að eiga útvarpið og eiga greiðan aðgang að efni sem menn hafa alist upp með og reiða sig á morgnanna og kvöldin.

Viðbrögðin hafa ekki látið á sér standa

Viðbrögðin hafa ekki látið á sér standa, nú þegar hafa fjölmargir tjáð skoðanir sínar í ræðu og riti, á Facebook, í útvarpinu og í prentmiðlum. Eins og oft þegar fjöldinn tjáir skoðanir sínar liggja ýmsar ástæður þar á bakvið. Þó skiptir alltaf miklu að tjá sig málefnalega ef taka á mark á því sem sagt er.

Vissulega vekur þessi ákvörðun upp, sér í lagi í ljósi almennrar umræðu síðastliðinna ára um trú, samfélag og ríkisvaldið, ýmsar spurningar hver sé hvatinn að ákvörðuninni, hvort hann sé faglegur eða byggi á afstöðu til trúarbragða og pólitískum skoðunum um réttmæti bænahalds í ríkisútvarpi. En eins og ákvörðunin hefur verið framsett virðast slíkar hvatir, séu þær til staðar, faldar.

Hvað ákvörðunina sjálfa varðar þá er ljóst að hér er um talsverða þjónustuskerðingu að ræða af hálfu opinbers fyrirtækis. Morgunbænin og Orð kvöldsins hefur fyrir stóran hluta hlustenda Rásar 1 verið mikilvæg og dagleg þjónusta. Með ákvörðun sinni mun nú þessari þjónustu vera hætt, nánast fyrirvaralaust. Það að bænir verði áfram aðgengilegar á vefsvæði Rúv er vísbending um lítinn skilning  á eðli þjónustunnar og hlustendahóp rásarinnar. Væri t.a.m. ásættanlegt fyrir núverandi hlustendur ef dánarfregnir yrðu eingöngu aðgengilegar á vefsvæði Rúv? Ég er ekki viss.

Á meðan Íslendingar eru skuldbundnir til að greiða áskriftarskatt til Rúv eru allar ákvarðanir um dagskrá þess til þess fallnara að skapa umræðu í þjóðfélaginu. Sumar þó heitari en aðrar. Það er eðlilegt að einstaklingar sem nýti sér þjónustu stofnunarinnar tjái sig um það þegar sú þjónusta sem í boði hefur verið um áratugaskeið, er skert.

Framhaldið

Hvert framhaldið verður er sem stendur óljóst. Ýmsir munu vafalítið hafa samband við þingmenn sína, ráðherra, útvarpsstjóra og dagskrárstjóra og lýsa skoðunum sínum. Mögulega mun dagskrárstjóri eða yfirmaður hans sjá að sér og innleiða þessa dagskrárliði aftur, sökum ákalls hlustenda stöðvarinnar, það er alls ekki ólíklegt í ljósi fyrri reynslu.

Í öllu falli er þó rétt að benda á að Íslendingar búa, enn sem komið er, við þau forréttindi að eiga aðgengi að kristilegri útvarpsstöð, Lindinni. Þau forréttindi eru þó háð fjárhagslegum stuðningi hlustenda stöðvarinnar og þeirra sjálfboðaliða og annarra sem styðja vel við starf Lindarinnar. Snúi Rúv ekki við blaðinu er líklegt að fjölmargir hlustendur stöðvarinnar snúi sér annað, m.a. til Lindarinnar. Fyrir Lindina væri það um margt jákvætt, en slík áhrif myndu þó auka á tortryggni gagnvart ákvörðun dagskrárstjóra og hvatana þar á bakvið.

Eitt er þó víst að umræðunni er langt frá því að vera lokið og margir sem munu tjá skoðanir sínar með og á móti munu vart geta talist reglulegir hlustendur rásarinnar. Hvatar þar á bakvið eru ýmsir, sumir stjórnmálalegir aðrir trúarlegir og enn aðrir samfélagslegir. Það er þó von þess, sem þetta skrifar, að ákall hlustenda frá 2007 sé ekki gleymt, og heyrist það aftur muni dagskrárstjóri leggja við hlustir.

-DS

2 hugrenningar um “Rás 1 og bænirnar

  1. Matti

    > „Morgunbænin og Orð kvöldsins hefur fyrir stóran hluta hlustenda Rásar 1 verið mikilvæg og dagleg þjónusta. “

    Gætirðu vinsamlegast bent á einhver gögn sem styðja þessa fullyrðingu?

    1. Davíð Sveinbjörnsson Post author

      Á sínum tíma var Páli Magnússyni afhentur undirskriftarlisti með yfir eitt þúsund nöfnum á einstaklingum sem óskuðu eftir því að dagskrárliðurinn Orð kvöldsins yrði endurvakinn, það þykir mér talsverður fjöldi og er forsendan fyrir framsetningu minni. Ekki var um netundirskriftarlista eða þess háttar að ræða og heldur ekki um einhverskonar yfirgripsmikið undirskriftarátak eins og við höfum séð á síðastliðnum árum, heldur einlæg beiðni ákveðins hóps hlustenda sem þykir vænt um þennan dagskrá lið. Hlustendur Rásar 1 eru tiltölulega fáir miðað við þá sem nota aðra miðla ríkisútvarpsins, en þeir sem eru í eldri kantinum eru hlutfallslega hærra hlutfall notenda Rásar 1og af samtölum mínum við þá sem standa mér næst og eru reglulegir hlustendur Rásar 1 þykir þeim afar vænt að hlusta á ákveðna dagskráliði, m.a. þennan og þykir afar leitt að þessu sé nú ætlað að víkja úr dagskrá útvarpsins. Margir þessara eru komnir á seinni hluta æviskeiðsins, nota ekki netið, horfa eilítið á sjónvarp, eiga ekki GSM síma, búa jafnvel á elliheimilum og taka ekki þátt í könnunum eða rannsóknum, öll eiga þau þó útvarp og eru gjarnan með stillt á Rás 1.

      En ég get ekki bent þér á neina rannsókn, eða könnun sem gerð hefur verið á þessu eða önnur slík gögn, enda tel ég hæpið að slík rannsókn sé til, hafi verið gerð, eða muni vera gerð, og jafnvel þó slík könnun yrði gerð væri vafalítið hægt að togast á um áreiðanleika hennar. Þá ætla ég ekki að hártogast um það hér hvað þykir „stórt hlutfall“ enda breytir það litlu í samhengi umfjöllunarinnar. Segja mætti í staðinn „tiltekið hlutfall“ ef mönnum þykir fullyrðing mín óréttmæt.

Leave a Reply to Matti Cancel reply