Greinasafn fyrir merki: Aðskilnaður ríkis og kirkju

Sóknargjald eða ríkisframlag?

kirkjanogpeningarUmræða um sóknargjöld og eðli þeirra sprettur reglulega upp. Iðulega er það í tengslum við umræðu um hvort þjóðkirkjan sé eiginleg ríkiskirkjan, en jafnframt í tengslum við jafnrétti og mismunun gagnvart þeim sem standa utan trúfélaga.

Sóknargjalda umræðan náði sig á flug þegar frumvarp um breytingar á lögum um trúfélög var til meðferðar á Alþingi. Í nefndarálitum var ítrekað lögð áhersla á afstöðu nefndarinnar (bæði meirihluta og minnihluta) að væru félagsgjöld sem íslenska ríkið hefur tekið að sér að innheimta en ekki framlög úr ríkissjóði með einstaklingum sem ríkissjóður greiði sóknargjöld með. (Sjá nefndarálit hér, hér og hér og fjölmiðlaumfjöllun hérna).

Vert er að taka það fram að þessi afstaða virðist vera í samræmi t.a.m. við afstöðuna sem fram kemur í samningi milli þjóðkirkjunnar og ríkisins um kirkjujarðir frá 1997 (sem finna má hérna). Því hefur verið haldið fram að umræddur samningur vísi til þess, (í 7. gr. og undir „um 7. gr.) að sóknargjöld séu styrkur. En slíkt virðist af textanum sjálfum ekki fá staðist, þvert á móti virðist samningurinn einmitt ganga útfrá því að um innheimtuhlutverk ríkisins sé að ræða. Ef skýring um 7. gr. er skoðuð segir:

„Átt er við styrki samkvæmt ákvörðun Alþingis, samningsbundnar og lögboðnar greiðslur, ss. greiðslur til Skálholtsstaðar, Hallgrímskirkju, Hóladómkirkju, Kirkjumiðstöðvar Austurlands, Löngumýrar í Skagafirði og Skálholtsskóla. Auk þess innheimtir ríkissjóður eins og verið hefur sóknar– og kirkjugarðsgjöld fyrir þjóðkirkju Íslands og innir af hendi lögbundnar greiðslur í…“

Með orðalaginu „Auk þess innheimtir ríkissjóður eins og verið hefur sóknar- og kirkjugarðsgjöld, er ljóst að það er ekki hluti af „styrkjum“, heldur þvert á móti aðskilið frá því. Og notkun hugtaksins „innheimtir“ vísar til innheimtuhlutverks ríkissjóðs.

Hér á árum áður voru sóknargjöld ekki innheimt af ríkinu, en lagaheimild var fyrir því að innheimta sóknargjöld samkvæmt ákveðnum reglum og í ákveðnu hlutfalli. Sóknir gátu haft talsverð áhrif á þetta hlutfall og veitt fjölskyldum sem áttu fjárhagslega erfitt afslátt eða jafnvel fellt niður sóknargjald vegna tiltekins tímabils.

peningarÍ dag verður þó að viðurkennast að lög um sóknargjöld sýna ekki jafnskýrlega að um sé að ræða „innheimtu“ hlutverk ríkisins. Þvert á móti virðist um styrk frá ríkinu að ræða. Núgildandi lög nr. 91/1987 segja í 1. gr. að þjóðkirkjusöfnuðir og skráð trúfélög samkvæmt lögum um trúfélög skulu eiga ákveðna hlutdeild í tekjuskatti álögðum samkvæmt ákvæðum laga um tekjuskatt eftir því sem lög þessi ákveða. Þá segir í 2. gr., að ríkissjóður skuli skila 15. hvers mánaðar, af óskiptum tekjuskatti, fjárhæð er rennur til þjóðkirkjusafnaða og skráðra trúfélaga. Lögin bera það ekki með sér að um sérstaka innheimtu sé að ræða, þó að vissulega hafi það að hafa verið tilgangurinn og skilningur manna framan af.

Sú framkvæmd sem í dag hefur myndast skapar þó viss vandkvæði sem gott væri fyrir alla aðila málsins að skoða. Svo virðist sem sóknir landsins og trúfélög fái sóknargjöld greidd frá ríkinu burtséð frá því hvort að allir sóknarmeðlimir yfir 16 ára aldri hafi greitt tekjuskatt eða ekki til ríkisins. Þetta felur það í sér að af tekjuskatti tekjuhárra einstaklinga kunni einhver fjárhæð að renna sem sóknargjald fyrir aðra einstaklinga sem kunna að vera tekjulágir eða tekjulausir, enda hafi þeir ekki greitt tekjuskatt né útsvar. Þetta er afar annkaraleg niðurstaða. Óþægilegra er þó sú aðstaða sem í dag er komin upp þar sem þeir sem standa utan trúar- og lífsskoðunarfélaga er mismunað þar sem þeir greiða í engu lægri tekjuskatt en þeir sem greiða sóknargjöld og fer fjárhæðin beint í ríkiskassan en ekki t.d. til Háskóla Íslands eins og áður var. Þá er hafa trúfélög ekkert um það að segja hver fjárhæð sóknargjaldsins er hverju sinni - sem er í ósamræmi við hugmynd um að sóknargjöld séu raunverulega innheimt meðlimagjöld kirkjunnar. Þannig getur trúfélag í fjárhagslegum erfiðleikum ekki aukið sóknargjöld sín til að mæta raunverulegri fjárþörf sinni.

peningarogkirkjanÞessi framkvæmd kann að vekja raunverulegar spurningar um eðli sóknargjaldsins í dag – burtséð frá hverskonar hefðum eða skilningi sem menn hafa í gegnum árin lagt í sóknargjaldið. Mikilvægt hlýtur að vera í ljósi afstöðu Alþingis skv. framangreindum nefndarálitum að skýra eðli sóknargjaldsins betur í lögum um sóknargjöld og gera innheimtu þeirra gegnsærri á sama hátt og innheimta vegna ríkisútvarpsins og framkvæmdastjóðs aldraða er afar skýr í ágúst árlega.

Trúfélög hljóta þó að þykja mikilvægt að vera óháð ríkisvaldinu og vera raunverulega sjálfstæð. Þannig hljóta trúfélög í landinu að vilja vera laus við þá hættu að ríkið velji að hætta innheimtuhlutverki sínu án mikils fyrirvara og þannig skapa trúfélögum erfiðleikum hvað tekjustofna sína varðar og/eða hafa bein áhrif á fjárhæð sóknargjalda. Trúfélag sem er háð innheimtu ríkisins á sóknargjöldum hlýtur að vilja endurskoða stöðu sína og leggja áherslu á það að afla teknu sjálfstætt án íhlutunar, aðstoðar eða aðkomu ríkisins. Það hlýtur að vera gott fyrir alla aðila og trúfélagsmeðlimi að vinna að því að breyta núverandi fyrirkomulagi í þrepum þannig að sjálfstæði trúfélaga um innheimtu sóknar og/eða meðlimagjalda færist til trúfélaga og þ.a.l. ákvörðun fjárhæðarinnar eða að lágmarki að núverandi kerfi verði gert gegnsærra og skýrt til muna.

-DS

Umræða um trúmál á villigötum?

2013Nú þegar örfáar klukkustundir eru eftir af árinu 2012 er vert að velta fyrir sér þeim atburðum sem hafa gerst á árinu. Margir þeirra snúa að trúmálum og í mörgu hefur kristin kirkja staðið sig feiknar vel, en árið hefur einnig einkennst af mikilli umræðu um trúfélög og trúfrelsi, sér í lagi hér á Íslandi og þá sérstaklega í tengslum við breytingar á stjórnarskránni og reglur Reykjavíkurborgar um samskipti leikskóla og skóla við trúfélög, afsögn og kjör nýs Biskups Þjóðkirkjunnar og breytingartillögur á lögum um trúfélög svo fátt eitt sé nefnt.

Umræðan er vissulega þörf, en oftar en ekki er hún ómarkviss, illa ígrunduð og tilfinningar einstaklinga ráða miklu. Skiptir hér engum toga hvort um trúaða einstaklinga er að ræða eða trúlausa einstaklinga, né hverrar trúar og/eða lífsskoðunar þátttakendur í umræðunni hafa. Trúmál eru vissulega oft mikið tilfinningamál og þegar kemur að jafnræði, trúfrelsi og sanngirni snertir umræðan jafnvel viðkvæma og afar persónulega hluta lífs okkar. En ef á að nást sátt og einhverskonar sanngjörn niðurstaða í þessum málum, þá sér í lagi er varða trúfrelsi og afskipti/afskiptaleysi hins opinbera af trúmálum þarf að eiga Halda áfram að lesa

Þjóðkirkja í stjórnarskrá?

Kosningar þær sem haldnar voru síðastliðna helgi hafa verið margumtalaðar og hafa sumir lýst þeim sem skoðanakönnun eða viðhorfskönnun vegna ráðgefandi stöðu þeirra. Eins og alkunna er snérust kosningarnar um tillögu umdeilds skipaðs stjórnalagaráðs að frumvarpi til stjórnskipunarlaga, semsagt nýrri stjórnarskrá. Ferlið frá upphafi, hugmyndafræðin á bakvið stjórnlagaráð og starf þess, umrædd kosning og spurningar þær sem settar voru fram eru allt gagnrýniverðar frá ýmsum sjónarhornum. Svo má lengi deila um nauðsyn þess að umturna stjórnarskrá þeirri sem við í dag eigum.

Áhugamenn um trúmál hafa þó vafalítið fylgst grant með niðurstöðum kosninganna hvað spurningu þrjú á kjörseðlinum varðar. Sú spurning hljómaði svona:

3. Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi?

Við þessari spurningu gátu hinu ráðgefandi kjósendur valið eða Nei. Niðurstaða ráðgefandi atkvæðagreiðslunnar er sú að 51,1% svöruðu játandi og 38,3% svöruðu neitandi. En hvað þýðir þetta?

Halda áfram að lesa